Sağlıklı Seçimler, Sağlıklı Nesiller: Ambalaj Önü Beslenme Etiketleme Sistemi (Beslenme Skoru)

1. Neden Besin Etiketlerini Konuşuyoruz?

Sağlıklı beslenme; kalp-damar hastalıkları, tip 2 diyabet, hipertansiyon ve obezite gibi bulaşıcı olmayan kronik hastalıkların önlenmesinde önemli bir role sahiptir. Günlük yaşamda yaptığımız besin seçimlerinin niteliği, uzun vadede toplum sağlığını etkileyen önemli unsurlardan biridir. Market alışverişlerinde tüketiciler çok sayıda ürün ve bilgiyle karşı karşıya kalmaktadır. Ambalajların arka yüzünde yer alan beslenme bildirimi; enerji, yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şeker, protein, tuz ve benzeri bilgileri içerse de bu bilgilerin kısa sürede değerlendirilmesi ve farklı ürünlerin karşılaştırılması her zaman kolay olmayabilir. Bu noktada ambalaj önü beslenme etiketleme sistemleri, tüketicilere ürünün besin bileşimi hakkında daha kolay anlaşılabilir ve hızlı bir bilgi sunmayı amaçlamaktadır. Beslenme Skoru (Nutri-Score) da bu amaçla geliştirilmiş, ürünün besin bileşimini ambalajın ön yüzünde renk ve harflerle özetleyen bir beslenme etiketleme sistemidir.

2. Beslenme Skoru Nedir?

Beslenme Skoru, bir besinin 100 gramı ya da 100 mililitresindeki bileşimini dikkate alarak ürünün genel besin profilini beş farklı sınıfta gösteren bir ambalaj önü beslenme etiketleme sistemidir. Sistem, A'dan E'ye uzanan beş harf ve beş renk kullanır:

Beslenme Skoru bir ürünü “iyi” veya “kötü”, “yasak” veya “serbest” olarak sınıflandırmak için kullanılmaz. Temel amacı, aynı ürün grubundaki benzer ürünler arasında daha olumlu besin profiline sahip seçeneğin kolayca fark edilmesine yardımcı olmaktır.

3. Beslenme Skoru Nasıl Uygulanır?

Beslenme Skoru’nun temelinde bir besin profili değerlendirmesi bulunur. Hesaplamada, sınırlandırılması önerilen bazı besin ögeleri ile teşvik edilen bazı ögeler birlikte değerlendirilir.

Sınırlandırılması gereken bileşenler: Ürünün; enerji, doymuş yağ, şeker ve tuz içeriği gibi özellikleri değerlendirmeye alınır. Bu bileşenlerin miktarı arttıkça ürünün besin profili daha olumsuz yönde etkilenir. 

Teşvik edilen bileşenler: Ürünün; lif içeriği, protein içeriği, meyve, sebze ve baklagil içeriği gibi özellikleri de değerlendirilir. Bu bileşenlerin daha yüksek olması, ürünün besin profilinin daha olumlu değerlendirilmesine katkıda bulunur. 

Beslenme Skoru ürünün genel besin bileşimini değerlendirmektedir. 

4. Renkler Bize Ne Anlatıyor?

🟢 A ve B: Daha olumlu seçenekler

A ve B sınıfındaki ürünler, değerlendirilen besin bileşenleri açısından daha olumlu bir profile sahiptir. Aynı ürün grubunda A veya B sınıfındaki bir ürün ile D veya E sınıfındaki bir ürün arasında seçim yapılması gerektiğinde, A veya B sınıfındaki seçenek daha olumlu bir alternatif olabilir.

🟡 C: Orta düzey seçenekler

C sınıfı, ürünün besin profilinin orta düzeyde olduğunu gösterir. Bu ürünler sağlıklı veya sağlıksız şeklinde tek başına değerlendirilmemeli; ürünün türü, porsiyonu ve tüketim sıklığı ile birlikte düşünülmelidir.

🟠 D ve E: Daha sınırlı tercih edilmesi gereken seçenekler

D ve E sınıfındaki ürünler, değerlendirmeye alınan enerji, şeker, doymuş yağ veya tuz gibi bileşenlerden bir veya birkaçının daha yüksek olabileceğini gösterir. Bu nedenle bu ürünlerin daha az miktarlarda ve daha seyrek tüketilmesi uygun bir yaklaşım olabilir. 

5. Beslenme Skoru Sağlıklı Beslenme Rehberini Tamamlayıcıdır

Beslenme Skoru, alışveriş sırasında karar vermeyi kolaylaştıran yardımcı bir araçtır. Sağlıklı beslenmenin bütününü tek başına değerlendirmez.

Sağlıklı bir beslenme düzeninde;

• Sebze ve meyvelere,
• Kuru baklagillere,
• Tam tahıllı ürünlere,
• Yeterli ve dengeli protein kaynaklarına,
• Uygun miktarda yağ içeren besinlere

yer verilmesi; aşırı şeker, tuz ve doymuş yağ tüketiminin sınırlandırılması önemlidir.

Bu nedenle “A/B puanı alan her ürünü sınırsız tüketebilirim” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir. Beslenmede yalnızca tek bir ürünün değil, gün boyunca oluşturulan genel beslenme düzeninin önemi vardır.

6. Ambalajın Ön Yüzüne Bakın, Arka Yüzünü de Okuyun

Beslenme Skoru ürün hakkında hızlı bir fikir edinmeye yardımcı olur. Alışveriş sırasında; 

• Beslenme Skoru’na bakın. Ürünün genel besin profili hakkında hızlı bilgi edinin. 
• Benzer ürünlerle karşılaştırın. Aynı kategorideki alternatifleri değerlendirin. 
• İçindekiler listesini okuyun. Ürünün hangi bileşenlerden oluştuğunu kontrol edin. 
• Beslenme bildirimini inceleyin. Özellikle enerji, şeker, doymuş yağ ve tuz miktarlarına dikkat edin. 
• Porsiyonu ve tüketim sıklığını unutmayın. Bir ürünün besin profili ne kadar ve ne sıklıkta tüketildiğinden bağımsız olarak değerlendirilmemelidir.

7. Beslenme Skoru Neden Halk Sağlığı Açısından Önemlidir?

Beslenme yalnızca bireysel tercihlerden oluşmaz. Tüketicilerin karşılaştığı ürünlerin içeriği, etiketleme biçimi ve besin ortamı da seçimleri etkileyebilir.

Ambalaj önü beslenme etiketlemesinin temel hedeflerinden biri, bilginin tüketici açısından daha görünür ve anlaşılır hale getirilmesidir.

Bu yaklaşım;

• Beslenme okuryazarlığının desteklenmesine,
• Tüketicilerin ürünleri daha kolay karşılaştırmasına,
• Daha bilinçli satın alma kararlarının desteklenmesine,
• Besin üreticilerinin daha sağlıklı ürün geliştirmeye teşvik edilmesine

katkı sağlayabilecek bir halk sağlığı yaklaşımı olarak değerlendirilmektedir.

8. Halk Sağlığı Haftası (3–9 Eylül) Mesajımız

“Etikete Bak, Bilinçli Seç, Sağlıklı Beslen.”

Sağlıklı seçimler, sağlıklı nesillerin temelidir. Market raflarında yaptığımız her seçim, günlük beslenme düzenimizin bir parçasıdır. Besin etiketlerini doğru okumak, daha bilinçli tercihler yapmamıza yardımcı olabilir. Bu Halk Sağlığı Haftası'nda; etikete bakın, benzer ürünleri karşılaştırın, porsiyonunuza dikkat edin ve sofranızda sağlıklı seçeneklere daha fazla yer verin. Sağlığınız için etiketleri okuyun, bilinçli seçim yapın.

Beslenme Skoru Hesaplama sayfasına ulaşmak için tıklayınız.